Kod Braille Bahasa Melayu: dari 1982 hingga Pindaan 2020
Kod Braille Bahasa Melayu ialah peraturan yang menentukan cara Bahasa Melayu ditulis dalam braille: sel bagi setiap huruf, tanda huruf besar, nombor, tanda baca, matematik dan singkatan. Kod ini ditetapkan oleh Majlis Kebangsaan bagi Orang Buta Malaysia (NCBM) dan telah melalui beberapa edisi sejak tahun 1980-an. Edisi terbaharu, Kod Braille Bahasa Melayu Pindaan 2020, menyesuaikan unsur-unsur Unified English Braille (UEB).
Ringkasnya
- Huruf a hingga z, tanda nombor dan tanda baca biasa tidak berubah dari satu edisi ke edisi yang lain.
- Pindaan 2020 mengambil contoh daripada UEB: tanda kurung, garis condong, huruf besar bagi perkataan dan frasa, dan tanda matematik.
- Di sekolah, murid belajar braille tanpa singkatan (gred 1) dahulu dan mula belajar singkatan (gred 2) selepas Tahun 4.
- Dalam gred 2, perkataan berganda seperti “kanak-kanak” ditulis sekali sahaja, diikuti tanda ulangan (⠿, semua enam titik).
Edisi-edisi kod
| Tahun | Edisi | Penerbit |
|---|---|---|
| 1982 | Kod Braille Bahasa Melayu | Dewan Bahasa dan Pustaka |
| 1988 | Latihan Kod Braille Bahasa Melayu | Dewan Bahasa dan Pustaka |
| 2004 | Kod Braille Bahasa Melayu (Edisi Pindaan) | Kementerian Pelajaran Malaysia |
| 2007 | Menguasai Kod Braille Bahasa Melayu Melalui Latihan (Kway Eng Hock) | NCBM |
| 2020 | Kod Braille Bahasa Melayu Pindaan 2020 | NCBM |
World Braille Usage (UNESCO dan Perkins, edisi ketiga, 2013) mencatatkan semakan 2004 sebagai kod sastera dan matematik bagi Bahasa Melayu, dan menyatakan bahawa Bahasa Melayu ditulis dengan singkatan selepas Tahun 4. Pindaan 2020 pula memuatkan, antara lain, Kod Matematik Asas, kod fonetik, penggunaan huruf besar, tanda fon (seperti italik dan tebal) dan tanda khas untuk mata wang Ringgit Malaysia.
Apa yang tidak berubah
Abjad braille Bahasa Melayu ialah abjad braille antarabangsa yang sama dengan bahasa Inggeris, Indonesia dan kebanyakan bahasa bertulisan Rumi. Huruf besar didahului titik 6, nombor didahului tanda nombor, dan tanda baca utama mempunyai sel yang sama dalam kedua-dua kod:
| Tanda | Braille |
|---|---|
| noktah . | ⠲ |
| koma , | ⠂ |
| koma bertitik ; | ⠆ |
| titik bertindih : | ⠒ |
| tanda soal ? | ⠦ |
| tanda seru ! | ⠖ |
| tanda sempang - | ⠤ |
Apa yang berubah dengan UEB
Mengikut World Braille Usage, kod 2004 menulis tanda kurung buka dan tutup dengan sel yang sama, titik 2, 3, 5 dan 6, dan garis condong dengan sel yang sama juga. UEB, yang disesuaikan oleh Pindaan 2020, memberi setiap tanda selnya sendiri:
| Tanda | Kod 2004 (WBU) | UEB (Pindaan 2020) |
|---|---|---|
| ( | ⠶ | ⠐⠣ |
| ) | ⠶ | ⠐⠜ |
| / | ⠶ | ⠸⠌ |
Huruf besar juga lebih teliti dalam UEB: satu huruf didahului satu tanda (“Melaka” ditulis ⠠⠍⠑⠇⠁⠅⠁), satu perkataan huruf besar didahului dua tanda (“NCBM” ditulis ⠠⠠⠝⠉⠃⠍), dan tiga perkataan atau lebih didahului tiga tanda dan ditutup dengan titik 6 dan 3 (“SELAMAT HARI RAYA” ditulis ⠠⠠⠠⠎⠑⠇⠁⠍⠁⠞⠀⠓⠁⠗⠊⠀⠗⠁⠽⠁⠠⠄).
Bagi matematik asas, setiap tanda operasi didahului titik 5: “3 + 4 = 7” ditulis ⠼⠉⠀⠐⠖⠀⠼⠙⠀⠐⠶⠀⠼⠛.
Jadual braille Bahasa Melayu dalam liblouis, perisian sumber terbuka yang digunakan oleh pembaca skrin dan pencetak braille, disediakan oleh NCBM sendiri (2019–2020) dan dibina di atas UEB gred 1. Penterjemah di laman ini mengikut gred 1 tersebut.
Singkatan gred 2
Dalam braille gred 2, satu sel boleh mewakili sepatah perkataan atau sekumpulan huruf. Beberapa contoh daripada jadual NCBM dalam liblouis:
| Perkataan | Gred 1 | Gred 2 |
|---|---|---|
| dan | ⠙⠁⠝ | ⠯ |
| yang | ⠽⠁⠝⠛ | ⠽ |
| dengan | ⠙⠑⠝⠛⠁⠝ | ⠙ |
| kanak-kanak | ⠅⠁⠝⠁⠅⠤⠅⠁⠝⠁⠅ | ⠅⠁⠝⠁⠅⠿ |
Perkataan berganda ialah ciri khas Bahasa Melayu: bahagian kedua tidak ditulis semula, tetapi digantikan dengan tanda ulangan. Singkatan menjimatkan ruang dan masa membaca, tetapi ia dipelajari selepas abjad dikuasai.
Status Pindaan 2020
Pada Hari Braille Sedunia 2022, NCBM menyeru Kementerian Pendidikan supaya mengeluarkan surat pekeliling kepada semua pihak berkepentingan tentang penggunaan Kod Braille Bahasa Melayu Pindaan 2020, dan meneruskan usaha latihan kecekapan untuk guru pendidikan khas tentang UEB dan kod tersebut. Bahagian Pendidikan Khas kementerian telah menerima pakai UEB.
Soalan lazim
Adakah braille Bahasa Melayu sama dengan braille bahasa Indonesia?
Abjadnya sama, tetapi kodnya berbeza. Indonesia mempunyai Sistem Simbol Braille Indonesia sendiri, dengan tanda huruf dan tanda baca yang tidak selalu sama dengan UEB. Bahasa Melayu di Malaysia mengikut Kod Braille Bahasa Melayu.
Apakah kesan Pindaan 2020 bagi murid?
Murid di Malaysia belajar braille Bahasa Melayu dan bahasa Inggeris, dan Bahagian Pendidikan Khas telah menerima pakai UEB untuk bahasa Inggeris. Dengan Pindaan 2020, tanda baca, huruf besar dan matematik asas dalam kedua-dua bahasa ditulis dengan sel yang sama.
Di mana saya boleh melihat semua sel?
Dalam jadual Kod Braille Bahasa Melayu, dan sebarang teks boleh dicuba dalam penterjemah braille.