Tulisan braille: apa itu braille dan bagaimana ia berfungsi
Tulisan braille ialah sistem tulisan yang dibaca oleh orang buta dan orang kurang penglihatan dengan hujung jari. Setiap huruf ditulis dengan gabungan titik timbul dalam sel enam titik, tersusun dalam dua lajur bertiga. Sistem ini dicipta oleh Louis Braille dari Perancis ketika berumur kira-kira lima belas tahun dan diterbitkan pada tahun 1829; kini braille digunakan dalam hampir semua bahasa di dunia.
Braille bukan bahasa, tetapi sistem tulisan: orang yang membaca Bahasa Melayu dalam braille tetap membaca Bahasa Melayu. Setiap bahasa menentukan sendiri sel mana untuk huruf apa. Di Malaysia, peraturannya ialah Kod Braille Bahasa Melayu, yang ditetapkan oleh Majlis Kebangsaan bagi Orang Buta Malaysia (NCBM).
Ringkasnya
- Dasarnya ialah sel enam titik: lajur kiri titik 1, 2, 3 dari atas ke bawah, lajur kanan titik 4, 5, 6.
- Enam titik menghasilkan 64 gabungan, termasuk sel kosong: cukup untuk huruf, nombor dan tanda baca.
- Huruf besar dan nombor tidak mempunyai sel sendiri: tanda di hadapannya mengubah maknanya.
- Braille dibaca dari kiri ke kanan. Dengan reglet, braille ditulis dari kanan ke kiri, kerana titik ditekan dari belakang kertas.
- Di Malaysia, murid belajar braille tanpa singkatan dahulu dan mula belajar singkatan selepas Tahun 4.
Sel enam titik
Sel braille mempunyai enam tempat titik. Huruf disebut dengan menyebut titik mana yang timbul: huruf a ialah titik 1 (⠁), huruf b titik 1 dan 2 (⠃), huruf c titik 1 dan 4 (⠉).
Saiz sel muat di bawah satu hujung jari. Pembaca yang mahir tidak mengira titik satu demi satu, tetapi mengenali seluruh bentuknya dengan sekali sentuh. “Buku” dalam braille ditulis ⠃⠥⠅⠥.
Bagaimana huruf braille disusun
Abjad braille tersusun dalam siri sepuluh huruf:
| Siri | Huruf | Caranya |
|---|---|---|
| 1 | a hingga j | Hanya empat titik atas: 1, 2, 4 dan 5 |
| 2 | k hingga t | Siri pertama ditambah titik 3 |
| 3 | u, v, x, y, z | Siri pertama ditambah titik 3 dan 6 |
Jadi huruf k ialah a ditambah titik 3 (⠅), dan huruf u ialah a ditambah titik 3 dan 6 (⠥). Huruf w berada di luar siri kerana Louis Braille menyusun sistemnya untuk bahasa Perancis, yang hampir tidak menggunakan w. Jadual lengkapnya ada dalam Kod Braille Bahasa Melayu.
Tiga tanda yang perlu diketahui
| Tanda | Braille | Fungsinya |
|---|---|---|
| Tanda huruf besar | ⠠ (titik 6) | Satu huruf besar: “Melaka” ditulis ⠠⠍⠑⠇⠁⠅⠁; dua tanda untuk perkataan yang semuanya huruf besar: “NCBM” ditulis ⠠⠠⠝⠉⠃⠍ |
| Tanda nombor | ⠼ (titik 3, 4, 5 dan 6) | Huruf a hingga j menjadi nombor 1 hingga 0: 1957 ditulis ⠼⠁⠊⠑⠛ |
| Penunjuk gred 1 | ⠰ (titik 5 dan 6) | Huruf a hingga j yang terus mengikuti nombor kekal sebagai huruf: 4a ditulis ⠼⠙⠰⠁ |
Tanda baca juga mempunyai sel sendiri. Noktah ialah titik 2, 5 dan 6 (⠲), koma titik 2 (⠂), dan tanda soal titik 2, 3 dan 6 (⠦).
Cara membaca braille
Braille dibaca dengan hujung jari telunjuk, dari kiri ke kanan. Ramai pembaca menggunakan kedua-dua tangan: satu membaca, satu lagi mencari permulaan baris seterusnya. Titik tidak ditekan, tetapi disentuh dengan ringan sambil jari terus bergerak.
Cara menulis braille
| Alat | Cara ia berfungsi |
|---|---|
| Reglet dan stilus | Kertas diapit pada reglet; titik ditekan satu demi satu dengan stilus dari kanan ke kiri, dalam bentuk huruf yang terbalik. Untuk membaca, kertas diterbalikkan. |
| Mesin braille | Satu kekunci untuk setiap titik; titik-titik satu huruf ditekan serentak, dan hasilnya terus boleh dibaca. |
| Komputer dan telefon | Paparan braille menunjukkan teks skrin dalam braille; pencetak braille mencetaknya di atas kertas. |
Braille di Malaysia
Institusi pertama di Malaysia yang memulakan pendidikan dan pemulihan orang buta ialah St. Nicholas' Home, yang ditubuhkan pada 1926 di Melaka dan berpindah ke Pulau Pinang pada 1931. Majlis Kebangsaan bagi Orang Buta Malaysia (NCBM), yang didaftarkan pada 14 Februari 1986, menyelaraskan pertubuhan orang buta di Malaysia dan menetapkan Kod Braille Bahasa Melayu. Pindaan terbaharunya, Kod Braille Bahasa Melayu Pindaan 2020, menyesuaikan unsur-unsur Unified English Braille. Kisahnya ada dalam Kod Braille Bahasa Melayu: dari 2004 hingga Pindaan 2020.
Soalan lazim
Adakah braille satu bahasa?
Bukan. Braille ialah sistem tulisan. Teks Bahasa Melayu dalam braille tetap Bahasa Melayu, dan teks bahasa Inggeris dalam braille tetap bahasa Inggeris. Namun setiap bahasa mempunyai peraturan selnya sendiri.
Siapa yang mencipta tulisan braille?
Louis Braille (1809–1852), seorang guru dari Perancis. Beliau menetapkan sel enam titik sekitar tahun 1824, ketika berumur lima belas tahun, dan menerbitkan kaedahnya pada 1829.
Adakah braille sama dalam semua bahasa?
Huruf asasnya sama dalam kebanyakan bahasa yang bertulisan Rumi, tetapi tanda baca dan huruf khas berbeza. Bahasa dengan tulisan lain, seperti bahasa Jepun atau Arab, mengaitkan sel dengan bunyinya sendiri.
Bolehkah orang celik belajar braille?
Boleh. Ramai ahli keluarga, guru dan sukarelawan mempelajarinya. Biasanya mereka bermula dengan mata; membaca dengan jari memerlukan latihan yang jauh lebih lama.
Bilakah Hari Braille Sedunia?
Pada 4 Januari, hari lahir Louis Braille. Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengisytiharkannya pada 2018, dan ia disambut sejak 2019.