Wat is braille? Het brailleschrift uitgelegd
Braille, ook brailleschrift genoemd, is het schrift dat blinde en slechtziende mensen met hun vingers lezen. Elke letter is een combinatie van verhoogde punten in een cel van zes, in twee kolommen van drie. De Fransman Louis Braille bedacht het systeem rond zijn vijftiende en publiceerde het in 1829. Het wordt nu in vrijwel elke taal ter wereld gebruikt.
Braille is geen taal maar een schrift: wie Nederlands in braille leest, leest Nederlands. Elke taal legt zelf vast welke cel welke letter is. Voor Nederland en Vlaanderen doet de Braille Autoriteit dat, in de Braillestandaard voor algemeen gebruik in het Nederlandse taalgebied (versie 2019).
In het kort
- Braille, brailleschrift, het alfabet voor blinden en blindenschrift zijn namen voor hetzelfde.
- De basis is de cel van zes punten: links 1, 2, 3 van boven naar beneden, rechts 4, 5, 6.
- Zes punten geven 64 combinaties, de lege cel meegeteld: genoeg voor letters, cijfers en leestekens.
- Hoofdletters en cijfers hebben geen eigen cellen: een teken ervoor verandert de betekenis.
- Je leest braille van links naar rechts, met de vingertoppen.
- Op de computer lees je braille op een brailleleesregel, met cellen van acht punten.
De cel van zes punten
Een braillecel heeft zes plaatsen voor een punt. Je noemt een letter door te zeggen welke punten verhoogd zijn: de a is punt 1 (⠁), de b punten 1 en 2 (⠃), de c punten 1 en 4 (⠉).
Een cel is zo groot dat ze precies onder een vingertop past. Een ervaren lezer telt de punten niet een voor een, maar herkent de hele vorm in één keer.
Hoe het alfabet in elkaar zit
Het alfabet is opgebouwd in reeksen van tien:
| Reeks | Letters | Hoe |
|---|---|---|
| 1 | a tot en met j | Alleen de vier bovenste punten: 1, 2, 4 en 5 |
| 2 | k tot en met t | De eerste reeks plus punt 3 |
| 3 | u, v, x, y, z | De eerste reeks plus punten 3 en 6 |
Zo is de k de a met punt 3 (⠅) en de u de a met punten 3 en 6 (⠥). De w valt erbuiten: Louis Braille maakte het systeem voor het Frans, waarin de w nauwelijks voorkwam. De volledige tabel staat bij het braillealfabet.
Wat het Nederlandse braille eigen maakt
Het Nederlands heeft geen eigen letters buiten de 26 van het Latijnse alfabet, maar wel trema's en accenten. In braille is zo'n letter een eigen cel, geen letter plus teken:
| Letter | Braille | Voorbeeld |
|---|---|---|
| ë | ⠫ | ideeën |
| ï | ⠻ | ruïne |
| ö | ⠪ | coördinatie |
| é | ⠿ | café, één |
| è | ⠮ | scène |
De ij is gewoon een i en een j: “ijs” is ⠊⠚⠎.
Drie tekens veranderen de betekenis van wat volgt:
| Teken | Braille | Wat het doet |
|---|---|---|
| Hoofdletterteken | ⠨ (punten 4 en 6) | Eén hoofdletter: “Utrecht” is ⠨⠥⠞⠗⠑⠉⠓⠞ |
| Permanent hoofdletterteken | ⠘ (punten 4 en 5) | Twee of meer hoofdletters: “EU” is ⠘⠑⠥ |
| Cijferteken | ⠼ (punten 3, 4, 5 en 6) | De letters a tot en met j worden cijfers: 2026 is ⠼⠃⠚⠃⠋ |
Lezen
Braille lees je met de vingertoppen, van links naar rechts. Veel lezers gebruiken beide handen: de ene leest, de andere zoekt alvast het begin van de volgende regel. Je drukt niet op de punten, maar laat je vingers er licht overheen glijden.
Schrijven
| Hulpmiddel | Hoe het werkt |
|---|---|
| Brailletypemachine | Zes toetsen, één per punt; je drukt de punten van een letter tegelijk in. Het braille komt leesbaar boven op het papier. |
| Priklei en prikpen | Het papier ligt tussen twee platen; met de prikpen druk je de punten één voor één in. Omdat de punten aan de achterkant ontstaan, schrijf je van rechts naar links en in spiegelbeeld. |
| Computer en telefoon | Een brailleleesregel toont de tekst van het scherm in braille; een brailleprinter zet hem op papier. |
Op de computer: acht punten
Op een brailleleesregel heeft elke cel acht punten in plaats van zes. Met de twee extra punten onderaan passen er meer tekens in één cel. De Braille Autoriteit publiceerde in 2020 ook een standaard voor dit achtpuntsbraille. Meer daarover lees je bij de brailleleesregel.
Veelgestelde vragen
Is brailleschrift een taal?
Nee, het is een schrift. Een Nederlandse tekst in braille is Nederlands; een Engelse tekst in braille is Engels. Wel heeft elke taal haar eigen afspraken over de cellen.
Hoeveel letters heeft het braillealfabet?
De 26 letters van het Latijnse alfabet, elk met een eigen cel, plus cellen voor letters met trema en accent. Met zes punten zijn er 64 combinaties, de lege cel meegeteld.
Wie heeft braille bedacht?
De Franse leraar Louis Braille (1809–1852). Hij legde de cel van zes punten rond 1824 vast, op zijn vijftiende, en publiceerde de methode in 1829.
Is braille in elke taal hetzelfde?
De basisletters zijn in de meeste talen met het Latijnse alfabet gelijk, maar de tekens met accent en de leestekens verschillen. Talen met een ander schrift, zoals Japans of Arabisch, koppelen de cellen aan hun eigen klanken.
Kunnen zienden braille leren?
Ja. Familie, leerkrachten en nieuwsgierigen leren het ook. Zienden leren meestal eerst met de ogen; met de vingers lezen vraagt veel meer oefening. Hoe je begint, staat bij braille leren.