Τι είναι η γραφή Braille (Μπράιγ): η γραφή των τυφλών

Η γραφή Braille, που στα ελληνικά λέγεται και γραφή Μπράιγ, είναι ένα σύστημα γραφής με ανάγλυφες κουκίδες για τυφλά άτομα και άτομα με χαμηλή όραση. Κάθε γράμμα είναι ένας συνδυασμός κουκίδων σε ένα κελί έξι θέσεων, που διαβάζεται με την άκρη των δαχτύλων. Δεν είναι γλώσσα: είναι ένας τρόπος να γράφεται μια γλώσσα, όπως η έντυπη γραφή. Στα ελληνικά, «γεια σου» γράφεται ⠛⠩⠁⠀⠎⠥.

Το σύστημα το επινόησε ο Γάλλος Λουί Μπράιγ, τυφλός από παιδί, και το δημοσίευσε το 1829. Στην Ελλάδα, ο νόμος 3699/2008 το αναγνωρίζει ως την επίσημη γραφή των τυφλών μαθητών.

Τα βασικά

• Το κελί έχει έξι κουκίδες σε δύο στήλες των τριών: 1, 2, 3 αριστερά, 4, 5, 6 δεξιά.
• Με τις έξι κουκίδες σχηματίζονται 64 συνδυασμοί, μαζί με το κενό κελί.
• Τα 24 γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου έχουν το καθένα δικό του κελί· το τελικό ς γράφεται όπως το σ.
• Τα δίψηφα φωνήεντα αι, ει, οι, υι, ου και οι συνδυασμοί αυ, ευ, ηυ γράφονται με ένα κελί.
• Ο τόνος είναι ένα δικό του κελί, η κουκίδα 5, πριν από το φωνήεν.
• Τα κεφαλαία και οι αριθμοί σημειώνονται με ένα κελί-δείκτη πριν από το γράμμα ή τον αριθμό.
• Διαβάζεται από αριστερά προς τα δεξιά, με τα δάχτυλα, και γράφεται με πινακίδα και γραφίδα, με γραφομηχανή Braille ή με υπολογιστή.

Το κελί των έξι κουκίδων

Όλη η γραφή Braille στηρίζεται σε ένα κελί δύο στηλών με τρεις θέσεις η καθεμία. Οι θέσεις αριθμούνται πάντα με τον ίδιο τρόπο: 1, 2 και 3 από πάνω προς τα κάτω στην αριστερή στήλη και 4, 5 και 6 στη δεξιά. Ένα γράμμα περιγράφεται με τους αριθμούς των κουκίδων του: το α είναι η κουκίδα 1 (⠁), το β οι κουκίδες 1 και 2 (⠃), το λ οι κουκίδες 1, 2 και 3 (⠇).

Το κελί έχει το μέγεθος που χρειάζεται για να χωρά ολόκληρο κάτω από την άκρη ενός δαχτύλου. Γι’ αυτό ένα γράμμα αναγνωρίζεται με ένα άγγιγμα, χωρίς να «ψάχνεις» το σχήμα του.

Πώς γράφονται τα ελληνικά γράμματα

Η Braille σχεδιάστηκε για τα γαλλικά, και η ελληνική Braille κράτησε τα κελιά των λατινικών γραμμάτων: τα περισσότερα ελληνικά γράμματα έχουν το κελί του λατινικού γράμματος με το οποίο μεταγράφονται. Το δ είναι το κελί του d (⠙), το κ του k (⠅), το φ του f (⠋). Μόνο τα η, θ, ψ και ω έχουν κελιά χωρίς τέτοιο ζευγάρι: ⠜, ⠹, ⠯, ⠚.

Ο πίνακας με τις κουκίδες κάθε γράμματος είναι στη σελίδα της γραφής Braille.

Τα δίψηφα: ένας φθόγγος, ένα κελί

Αυτό που ξεχωρίζει την ελληνική Braille είναι τα δίψηφα. Το αι του «παιδί» είναι ένας φθόγγος, και γράφεται με ένα κελί, ⠣· το ίδιο το ει (⠩), το οι (⠪), το ου (⠥), το αυ (⠡) και το ευ (⠱). Έτσι, «ευχαριστώ» γράφεται ⠱⠓⠁⠗⠊⠎⠞⠐⠚.

Όταν τα δύο φωνήεντα προφέρονται χωριστά, γράφονται χωριστά. Στο «παιδί» το αι είναι ένα κελί (⠏⠣⠙⠐⠊), ενώ στο «χαϊδεύω» το α και το ι είναι δύο (⠓⠁⠊⠙⠐⠱⠚). Γι’ αυτό η Braille δεν χρειάζεται διαλυτικά: η διαφορά φαίνεται από τον αριθμό των κελιών.

Τόνος, κεφαλαία και αριθμοί

Η Braille δεν έχει μικρά και κεφαλαία, ούτε ξεχωριστά σύμβολα για τους αριθμούς. Τα δείχνει με δείκτες, κελιά που μπαίνουν πριν από το γράμμα ή τον αριθμό και αλλάζουν τη σημασία του.

Οι αριθμοί χρησιμοποιούν τα κελιά των δέκα πρώτων λατινικών γραμμάτων, από το a ως το j. Χωρίς τον αριθμοδείκτη, το ⠁ θα διαβαζόταν α· με αυτόν, διαβάζεται 1.

Πώς διαβάζεται και πώς γράφεται

Η Braille διαβάζεται από αριστερά προς τα δεξιά, περνώντας απαλά τις άκρες των δαχτύλων πάνω από τη γραμμή, συνήθως και με τα δύο χέρια. Γράφεται με τρεις τρόπους, που περιγράφει ο οδηγός εκπαιδευτικού του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής:

• Πινακίδα και γραφίδα. Η γραφίδα πιέζει το χαρτί και οι κουκίδες βγαίνουν ανάγλυφες στην πίσω πλευρά, οπότε γράφεις από δεξιά προς τα αριστερά και με τα κελιά καθρεφτισμένα· για να διαβαστεί, γυρίζεις τη σελίδα.
• Γραφομηχανή Braille, όπως η Perkins, με έξι πλήκτρα, ένα για κάθε κουκίδα, που πατιούνται μαζί για κάθε κελί.
• Υπολογιστής, με λογισμικό μεταγραφής και εκτυπωτή Braille, ή με μια οθόνη Braille που δείχνει το κείμενο της οθόνης με κουκίδες που ανεβοκατεβαίνουν.

Ποιος χρησιμοποιεί τη Braille

Τη χρησιμοποιούν τυφλά άτομα και άτομα με χαμηλή όραση για να διαβάζουν και να γράφουν· και πολλοί εκπαιδευτικοί, οικογένειες και επαγγελματίες τη μαθαίνουν για να τους στηρίζουν. Στην Ελλάδα, η πιστοποιημένη γνώση της γραφής Braille είναι προϋπόθεση για να διδάξει κάποιος σε ειδικό σχολείο τυφλών. Περισσότερα στο άρθρο πώς να μάθεις γραφή Braille.

Συχνές ερωτήσεις

Γράφεται «Braille» ή «Μπράιγ»;

Και τα δύο. «Braille» είναι το όνομα του εφευρέτη στα γαλλικά και έτσι το γράφουν ο νόμος και ο οδηγός του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής· «Μπράιγ» είναι η μεταγραφή της προφοράς του στα ελληνικά.

Είναι η Braille ίδια σε όλες τις γλώσσες;

Το κελί των έξι κουκίδων είναι κοινό, αλλά κάθε γλώσσα έχει το δικό της σύστημα. Το ελληνικό ω, για παράδειγμα, είναι ⠚, το ίδιο κελί με το j στα αγγλικά.

Πόσες κουκίδες έχει ένα γράμμα Braille;

Από μία ως πέντε στα ελληνικά γράμματα: το α έχει μία (⠁), το υ πέντε (⠽). Με τα δίψηφα και τα σημεία, τα κελιά που χρησιμοποιούνται είναι πολύ περισσότερα από τα 24 γράμματα.

Μπορεί ένα βλέπον άτομο να μάθει Braille;

Ναι. Τα γράμματα, με τα μάτια, μαθαίνονται σχετικά γρήγορα· η ανάγνωση με τα δάχτυλα θέλει πολύ περισσότερη εξάσκηση. Για να ξεκινήσεις, δες τις ασκήσεις γραφής Braille.