Λουί Μπράιγ: ποιος επινόησε τη γραφή Braille

Ο Λουί Μπράιγ (Louis Braille) ήταν Γάλλος παιδαγωγός, τυφλός από τα πέντε του χρόνια, που επινόησε το σύστημα ανάγλυφων κουκίδων που σήμερα φέρει το όνομά του. Γεννήθηκε στις 4 Ιανουαρίου 1809 στο Κουβρέ, κοντά στο Παρίσι, και πέθανε στις 6 Ιανουαρίου 1852 στο Παρίσι. Το κελί των έξι κουκίδων το σχεδίασε όταν ήταν ακόμη μαθητής στο ινστιτούτο τυφλών του Παρισιού, γύρω στα δεκαπέντε του, και δημοσίευσε τη μέθοδό του το 1829.

Η εφεύρεσή του δεν ήταν μια γραφή που διαβάζεται με την αφή: τέτοιες είχαν δοκιμαστεί και πριν από αυτόν. Το σημαντικό ήταν ότι ένα τυφλό άτομο μπορούσε πια να γράφει μόνο του. Πριν από τον Μπράιγ, ένας τυφλός μαθητής μπορούσε, με δυσκολία, να διαβάσει ό,τι του ετοίμαζαν οι βλέποντες, αλλά δεν μπορούσε να γράψει τίποτα. Γι’ αυτό η γραφή Braille επέζησε και τα άλλα συστήματα χάθηκαν.

Τα βασικά

• Γεννήθηκε στις 4 Ιανουαρίου 1809 στο Κουβρέ και πέθανε στις 6 Ιανουαρίου 1852 στο Παρίσι, 43 ετών.
• Στα τρία του τραυματίστηκε στο μάτι στο εργαστήριο του πατέρα του, που ήταν σελοποιός· η μόλυνση πέρασε και στο άλλο μάτι, και γύρω στα πέντε είχε τυφλωθεί εντελώς.
• Στα δέκα του μπήκε στο Βασιλικό Ινστιτούτο Τυφλών Νέων του Παρισιού, όπου διάβαζαν ανάγλυφα λατινικά γράμματα: μπορούσαν να τα διαβάσουν, όχι να τα γράψουν.
• Ξεκίνησε από τη γραφή με κουκίδες του Σαρλ Μπαρμπιέ —έως 12 κουκίδες ανά σημείο— και την περιόρισε στις 6, επειδή δώδεκα κουκίδες δεν χωρούν κάτω από την άκρη του δαχτύλου.
• Σχεδίασε το σύστημα γύρω στα δεκαπέντε, το δημοσίευσε το 1829, και η δεύτερη έκδοση κυκλοφόρησε το 1837, με τη μουσική σημειογραφία από την αρχή.
• Όσο ζούσε, το σύστημα δεν υιοθετήθηκε επίσημα. Το ινστιτούτο μάλιστα το απαγόρευσε το 1840 και το καθιέρωσε μόλις το 1854.
• Το 1952 η σορός του μεταφέρθηκε στο Πάνθεον του Παρισιού· τα χέρια του έμειναν στο Κουβρέ.

Ημερομηνίες

Πώς ο Λουί Μπράιγ έχασε την όρασή του

Ο Λουί Μπράιγ άρχισε να χάνει την όρασή του μετά από ένα ατύχημα στα τρία του, το 1812, στο σελοποιείο του πατέρα του, Σιμόν-Ρενέ Μπράιγ, στο Κουβρέ. Παίζοντας με τα εργαλεία, τραυματίστηκε στο μάτι με ένα σουβλί, το μυτερό εργαλείο με το οποίο τρυπούν το δέρμα. Η πληγή μολύνθηκε, η μόλυνση πέρασε στο υγιές μάτι, και γύρω στα πέντε το παιδί είχε τυφλωθεί εντελώς. Έτσι το περιγράφει το Μουσείο Λουί Μπράιγ στο Κουβρέ, που στεγάζεται στο σπίτι όπου γεννήθηκε.

Οι πηγές διαφωνούν για το ποιο μάτι τραυματίστηκε πρώτο. Αδιαμφισβήτητη είναι μόνο η σειρά: το ένα μάτι τραυματίστηκε και το άλλο χάθηκε από τη μόλυνση.

Τι διάβαζαν οι τυφλοί πριν από τη Braille

Ο Λουί Μπράιγ μπήκε υπότροφος τον Φεβρουάριο του 1819, στα δέκα του, στο Βασιλικό Ινστιτούτο Τυφλών Νέων του Παρισιού, το σχολείο που ίδρυσε το 1785 ο Βαλεντέν Αουί, το πρώτο σχολείο για τυφλά παιδιά στον κόσμο. Εκεί διάβαζαν: η μέθοδος του Αουί τύπωνε ανάγλυφα λατινικά γράμματα σε χοντρό χαρτί, και ο μαθητής αναγνώριζε με το δάχτυλο το σχήμα του Α ή του Β.

Ο Σαρλ Μπαρμπιέ και η γραφή των δώδεκα κουκίδων

Το 1821 έφτασε στο ινστιτούτο η γραφή με κουκίδες του Σαρλ Μπαρμπιέ ντε λα Σερ. Αντί να αντιγράφει το σχήμα των γραμμάτων, απέδιδε ήχους με κουκίδες πιεσμένες στο χαρτί: έως δώδεκα κουκίδες ανά σημείο, σε δύο στήλες των έξι. Με γραφίδα και χάρακα, ένα τυφλό άτομο μπορούσε να γράψει.

Ο δωδεκάχρονος Μπράιγ είδε αμέσως το πρόβλημα: δώδεκα κουκίδες δεν χωρούν κάτω από την άκρη του δαχτύλου. Για να διαβαστεί ένα σημείο, έπρεπε να περάσεις το δάχτυλο από πάνω του και να μετρήσεις τις κουκίδες. Και επειδή η γραφή απέδιδε ήχους, δεν είχε ορθογραφία, σημεία στίξης ούτε αριθμούς.

Συχνά λέγεται ότι ο Μπαρμπιέ επινόησε το σύστημά του ως στρατιωτικό κώδικα, για να διαβάζονται διαταγές τη νύχτα χωρίς φως. Σήμερα αυτή η εκδοχή αμφισβητείται από έρευνα (Philippa Campsie) που υποστηρίζει ότι ο Μπαρμπιέ το προόριζε για τους τυφλούς ήδη στο κείμενό του του 1815. Δεν παίρνουμε θέση. Αδιαμφισβήτητος είναι μόνο ο αριθμός: έως δώδεκα κουκίδες στον Μπαρμπιέ, έξι στον Μπράιγ.

Από τις δώδεκα κουκίδες στις έξι

Ο Λουί Μπράιγ καθόρισε το κελί των έξι κουκίδων γύρω στο 1824, στα δεκαπέντε του: δύο στήλες των τριών κουκίδων, 64 συνδυασμοί μαζί με το κενό κελί. Κριτήριο ήταν η αφή: το κελί των έξι κουκίδων χωρά ολόκληρο κάτω από την άκρη του δείκτη και αναγνωρίζεται με ένα άγγιγμα.

Για την ηλικία οι πηγές διαφωνούν: οι περισσότερες λένε 1824 και δεκαπέντε χρόνια, κάποιες 1825, στα δεκαέξι· το μουσείο περιγράφει μια δουλειά από τα δώδεκα ως τα δεκαέξι. Εμείς γράφουμε «γύρω στα δεκαπέντε».

Τι δημοσίευσε

Ο Μπράιγ δημοσίευσε τη μέθοδό του το 1829, στα είκοσί του. Ο γαλλικός τίτλος μιλά για έναν τρόπο να γράφονται με κουκίδες οι λέξεις, η μουσική και η εκκλησιαστική ψαλμωδία: η μουσική ήταν μέσα στο σύστημα από την αρχή. Ο Μπράιγ έπαιζε τσέλο και εκκλησιαστικό όργανο και ήταν οργανίστας σε εκκλησίες του Παρισιού.

Η δεύτερη έκδοση του 1837 σταθεροποίησε το σύστημα στη σημερινή του μορφή: αφαίρεσε τις γραμμούλες που η πρώτη έκδοση ανακάτευε ακόμη με τις κουκίδες, επειδή κάτω από το δάχτυλο η γραμμή και η κουκίδα μπερδεύονται.

Γιατί το σύστημα δεν υιοθετήθηκε όσο ζούσε

Το σύστημα δεν αναγνωρίστηκε επίσημα όσο ζούσε ο Λουί Μπράιγ, και μάλιστα απαγορεύτηκε στο σχολείο όπου γεννήθηκε.

Το 1840, ο νέος διευθυντής του ινστιτούτου, Πιερ-Αρμάν Ντιφό, απαγόρευσε τη Braille· οι μαθητές συνέχισαν να τη χρησιμοποιούν κρυφά. Τον Φεβρουάριο του 1844, στα εγκαίνια του νέου κτιρίου του σχολείου, ο υποδιευθυντής Ζοζέφ Γκαντέ έδειξε δημόσια την ανάγνωση και τη γραφή σε Braille, και το σύστημα επέστρεψε στο σχολείο. Επίσημα όμως υιοθετήθηκε μόλις το 1854, δύο χρόνια αφότου ο Μπράιγ πέθανε από φυματίωση, στις 6 Ιανουαρίου 1852.

Το Πάνθεον και τα χέρια στο Κουβρέ

Στα εκατό χρόνια από τον θάνατό του, το 1952, η σορός του Μπράιγ μεταφέρθηκε στο Πάνθεον του Παρισιού. Το Κουβρέ ήθελε να κρατήσει κάτι από τον διάσημο γιο του: τα χέρια του έμειναν σε μια λάρνακα στον τάφο του χωριού του. Αυτό που άλλαξε ο Λουί Μπράιγ είναι ακριβώς κάτι που γίνεται με τα χέρια.

Η γραφή Braille σήμερα

Στην Ελλάδα, ο νόμος 3699/2008 αναγνωρίζει τη γραφή Braille ως επίσημη γραφή των τυφλών μαθητών, και η βάση της είναι το ίδιο κελί των έξι κουκίδων. Το όνομα του εφευρέτη σε ελληνική Braille είναι ⠨⠇⠥⠐⠊⠀⠨⠍⠏⠗⠐⠁⠊⠛: ο κεφαλαιοδείκτης, οι κουκίδες 4 και 6, μπαίνει πριν από κάθε κεφαλαίο, και το ου γράφεται με ένα κελί. Όλα τα γράμματα είναι στον πίνακα της γραφής Braille.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο χρονών ήταν ο Λουί Μπράιγ όταν επινόησε το σύστημά του;

Γύρω στα δεκαπέντε. Οι περισσότερες πηγές λένε 1824· κάποιες 1825, και το μουσείο στο πατρικό του σπίτι περιγράφει μια δουλειά από τα δώδεκα ως τα δεκαέξι. Δημοσίευσε τη μέθοδο το 1829, στα είκοσί του.

Γιατί τυφλώθηκε ο Λουί Μπράιγ;

Στα τρία του τραυματίστηκε στο μάτι με ένα σουβλί στο εργαστήριο του πατέρα του. Η μόλυνση πέρασε στο άλλο μάτι, και γύρω στα πέντε είχε τυφλωθεί εντελώς.

Αντέγραψε ο Λουί Μπράιγ το σύστημα του Σαρλ Μπαρμπιέ;

Όχι. Ξεκίνησε από την ιδέα του Μπαρμπιέ, να γράφεται με ανάγλυφες κουκίδες, και το αναγνώριζε ανοιχτά. Τα υπόλοιπα τα άλλαξε: έξι κουκίδες αντί για δώδεκα, ώστε το κελί να χωρά κάτω από το δάχτυλο, και γράμματα, αριθμούς και σημεία στίξης αντί για ήχους.

Πού είναι θαμμένος ο Λουί Μπράιγ;

Στο Πάνθεον του Παρισιού, από το 1952. Τα χέρια του έμειναν στο Κουβρέ, κατά παράκληση των κατοίκων.

Πότε είναι η Παγκόσμια Ημέρα Braille;

Στις 4 Ιανουαρίου, ημέρα γέννησης του Λουί Μπράιγ. Την καθιέρωσε η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 2018 και γιορτάζεται από το 2019.