Εκμάθηση γραφής Braille: πώς μαθαίνεται και πιστοποίηση

Η γραφή Braille μαθαίνεται σε δύο στάδια που προχωρούν με πολύ διαφορετικό ρυθμό. Το πρώτο είναι να μάθεις τα κελιά: ποιες κουκίδες έχει κάθε γράμμα, δίψηφο και σημείο. Αυτό γίνεται σχετικά γρήγορα, ακόμη και με τα μάτια. Το δεύτερο είναι να διαβάζεις με τα δάχτυλα, και αυτό θέλει καθημερινή εξάσκηση για μεγάλο διάστημα. Αυτός ο οδηγός ακολουθεί τη σειρά που κάνει το δεύτερο στάδιο πιο εύκολο, και στο τέλος εξηγεί πού μαθαίνεται η Braille στην Ελλάδα και τι προβλέπει ο νόμος για την πιστοποίηση.

Τα βασικά

• Ξεκίνα από το κελί των έξι κουκίδων και την αρίθμησή του: 1, 2, 3 αριστερά, 4, 5, 6 δεξιά.
• Μάθε πρώτα τα 20 γράμματα που έχουν το κελί του λατινικού γράμματος με το οποίο μεταγράφονται, μετά τα η, θ, ψ, ω.
• Πρόσθεσε τα 8 δίψηφα (αι, ει, οι, υι, ου, αυ, ευ, ηυ), τον τόνο, τα κεφαλαία και τους αριθμούς.
• Διάβαζε λίγο κάθε μέρα: η αφή μαθαίνει με τη συνέπεια, όχι με τις μεγάλες συνεδρίες.
• Στην Ελλάδα, το ΚΕΑΤ προσφέρει δωρεάν εκπαίδευση και πιστοποίηση σε ορισμένες ομάδες, και τα πανεπιστημιακά κέντρα δια βίου μάθησης έχουν προγράμματα εξ αποστάσεως.
• Για τους εκπαιδευτικούς, η πιστοποιημένη γνώση της Braille είναι προϋπόθεση για τα ειδικά σχολεία τυφλών και δίνει προτεραιότητα στους διορισμούς για μαθητές με προβλήματα όρασης.

Βήμα 1: το κελί

Πριν από τα γράμματα, μάθε να σκέφτεσαι με αριθμούς κουκίδων. Κάθε κελί περιγράφεται με τις κουκίδες του: το λ είναι «1, 2, 3» (⠇), το ν «1, 3, 4, 5» (⠝). Αν ξέρεις την αρίθμηση, κάθε πίνακας, εφαρμογή και βιβλίο σού μιλά την ίδια γλώσσα.

Βήμα 2: τα γράμματα, σε ομάδες

Η ελληνική Braille κράτησε τα κελιά των λατινικών γραμμάτων, και αυτό βοηθά: τα περισσότερα ελληνικά γράμματα έχουν το κελί του λατινικού γράμματος με το οποίο μεταγράφονται. Μια καλή σειρά:

Μάθε τρία ή τέσσερα γράμματα τη φορά και φτιάξε αμέσως λέξεις μαζί τους. Μια λέξη θυμάται πιο εύκολα από ένα μεμονωμένο κελί.

Βήμα 3: δίψηφα, τόνος και κεφαλαία

Τα δίψηφα είναι το πιο «ελληνικό» κομμάτι της Braille: το αι (⠣), το ει (⠩), το ου (⠥) και τα υπόλοιπα γράφονται με ένα κελί, οπότε «και» είναι μόνο δύο κελιά, ⠅⠣. Μάθε τα μαζί με τον κανόνα τους: αν τα φωνήεντα προφέρονται χωριστά, όπως στο «χαϊδεύω», γράφονται χωριστά.

Ο τόνος είναι η κουκίδα 5 πριν από το φωνήεν («γάλα» ⠛⠐⠁⠇⠁) και ο κεφαλαιοδείκτης οι κουκίδες 4 και 6 πριν από το γράμμα («Ελλάδα» ⠨⠑⠇⠇⠐⠁⠙⠁).

Βήμα 4: αριθμοί και σημεία στίξης

Οι αριθμοί δεν έχουν δικά τους κελιά: είναι τα κελιά από το a ως το j με τον αριθμοδείκτη μπροστά. Αν ξέρεις τα γράμματα, ξέρεις ήδη τα ψηφία: το 1 είναι το κελί του α, το 2 του β, το 4 του δ. «2026» είναι ⠼⠃⠚⠃⠋. Τα περισσότερα σημεία στίξης χρησιμοποιούν τις κάτω κουκίδες του κελιού: το κόμμα είναι η κουκίδα 2, η τελεία οι κουκίδες 2, 5, 6.

Βήμα 5: η ανάγνωση με τα δάχτυλα

Εδώ είναι η πραγματική δουλειά. Μερικές συμβουλές από τον οδηγό εκπαιδευτικού του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής και από την εμπειρία όσων διδάσκουν:

• Άγγιζε απαλά. Η πίεση μειώνει την ευαισθησία· το δάχτυλο γλιστρά πάνω από τη γραμμή, δεν πατά.
• Κινήσου από αριστερά προς τα δεξιά χωρίς να γυρίζεις πίσω· στο τέλος της γραμμής, βρες την αρχή της επόμενης με μια διαγώνια κίνηση.
• Χρησιμοποίησε και τα δύο χέρια: το ένα διαβάζει, το άλλο κρατά τη θέση ή ψάχνει την επόμενη γραμμή.
• Λίγο και συχνά. Λίγα λεπτά κάθε μέρα αποδίδουν συνήθως περισσότερο από μια μεγάλη συνεδρία την εβδομάδα.

Για να εξασκηθείς, δοκίμασε τις ασκήσεις γραφής Braille με λύσεις.

Βήμα 6: η γραφή

Η Braille γράφεται με πινακίδα και γραφίδα, με γραφομηχανή Braille όπως η Perkins, ή με υπολογιστή. Στην πινακίδα γράφεις από δεξιά προς τα αριστερά και με τα κελιά καθρεφτισμένα, επειδή οι κουκίδες βγαίνουν στην πίσω πλευρά του χαρτιού· γι’ αυτό πολλοί ξεκινούν με τη γραφομηχανή, που γράφει από αριστερά προς τα δεξιά, με έξι πλήκτρα, ένα για κάθε κουκίδα.

Πού μαθαίνεται η Braille στην Ελλάδα

• ΚΕΑΤ (Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών). Μέσω του gov.gr δέχεται αιτήσεις για την υπηρεσία «Εκπαίδευση και πιστοποίηση στη Γραφή Braille». Η εκπαίδευση είναι δωρεάν και απευθύνεται σε άτομα με αναπηρία όρασης 50% και άνω, σε νεοτυφλωθέντες και στους συγγενείς τους πρώτου βαθμού, σε ανέργους με κάρτα ανεργίας σε ισχύ και στους εργαζόμενους του ΚΕΑΤ.
• Πανεπιστημιακά κέντρα επιμόρφωσης και δια βίου μάθησης (ΚΕΔΙΒΙΜ). Έχουν προγράμματα επί πληρωμή, συχνά εξ αποστάσεως· για παράδειγμα, το ΚΕΔΙΒΙΜ του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής έχει πρόγραμμα 350 ωρών με ασύγχρονη τηλεκπαίδευση.
• Σύλλογοι τυφλών και ιδιωτικοί φορείς οργανώνουν επίσης σεμινάρια.
• Εφαρμογές για εξάσκηση. Το Braillito διδάσκει την ελληνική Braille βήμα βήμα, με μαθήματα και μίνι παιχνίδια. Δεν εκδίδει πιστοποιητικό: είναι για να μάθεις και να εξασκείσαι.

Πιστοποίηση γραφής Braille και διορισμοί εκπαιδευτικών

Για όσους εργάζονται ή θέλουν να εργαστούν στην ειδική αγωγή, η πιστοποίηση έχει νομικό βάρος:

Το ποια πιστοποιητικά γίνονται δεκτά και πόσα μόρια δίνουν στους πίνακες του ΑΣΕΠ ορίζεται στην εκάστοτε προκήρυξη και αλλάζει με τα χρόνια. Πολλά σεμινάρια διαφημίζουν μόρια· πριν πληρώσεις ένα πρόγραμμα, έλεγξε στο κείμενο της προκήρυξης ότι το πιστοποιητικό του αναγνωρίζεται για τη θέση που σε ενδιαφέρει.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο καιρό θέλει η εκμάθηση της γραφής Braille;

Εξαρτάται από το στάδιο. Τα κελιά, με τα μάτια, μαθαίνονται σχετικά γρήγορα. Η άνετη ανάγνωση με τα δάχτυλα θέλει μήνες καθημερινής εξάσκησης, και ο ρυθμός διαφέρει πολύ από άτομο σε άτομο.

Μπορώ να μάθω Braille εξ αποστάσεως;

Τα κελιά και οι κανόνες μαθαίνονται πολύ καλά εξ αποστάσεως, με προγράμματα, βιβλία ή εφαρμογές. Για την ανάγνωση με τα δάχτυλα χρειάζεσαι ανάγλυφο υλικό στα χέρια σου: σελίδες σε Braille, ετικέτες ή μια οθόνη Braille.

Δίνει το Braillito πιστοποίηση;

Όχι. Το Braillito είναι εφαρμογή για να μάθεις και να εξασκείσαι· δεν εκδίδει πιστοποιητικό. Για την πιστοποίηση, απευθύνσου στο ΚΕΑΤ ή σε έναν φορέα που αναγνωρίζεται στην προκήρυξη που σε ενδιαφέρει.

Πρέπει να μάθω πρώτα να διαβάζω ή να γράφω;

Συνήθως προχωρούν μαζί. Όταν γράφεις ένα κελί, το μαθαίνεις και για την ανάγνωση· όταν διαβάζεις μια λέξη, ελέγχεις τι έγραψες. Η μόνη παγίδα είναι η πινακίδα, που γράφει καθρεφτισμένα: αν ξεκινάς, προτίμησε γραφομηχανή ή εφαρμογή.