Beyaz Baston: Anlamı, Türleri ve 7-14 Ocak Haftası
Beyaz baston, görme engelli kişilerin güvenle ve bağımsız hareket etmek için kullandığı bastondur. Bir yandan bir araçtır: önündeki engelleri, basamakları ve kaldırım kenarlarını bulur. Öbür yandan bir işarettir: sürücülere ve yayalara, onu kullanan kişinin görme engelli olduğunu söyler. Türkiye'de 7-14 Ocak tarihleri arası Beyaz Baston Görme Engelliler Haftası olarak anılır.
Kısaca
- Beyaz baston hem hareket aracı hem de görme engelli olduğunu gösteren bir işarettir.
- En bilinen türü uzun bastondur: yerden yaklaşık göğüs kemiğine kadar uzanır ve önündeki yolu tarar.
- 1921'de Bristol'da, bir kazada görme yetisini kaybeden fotoğrafçı James Biggs bastonunu daha iyi görülmek için beyaza boyadı.
- 1931'de Fransa'da Guilly d'Herbemont ulusal bir beyaz baston hareketi başlattı.
- ABD'de 15 Ekim 1964'ten beri Beyaz Baston Güvenlik Günü'dür.
- Türkiye'de 7-14 Ocak Beyaz Baston Görme Engelliler Haftası'dır.
Beyaz bastonun türleri
| Tür | Ne işe yarar |
|---|---|
| Uzun baston | Asıl hareket aracı. Boyu kullanıcının boyuna göre seçilir; geleneksel olarak yerden göğüs kemiğine kadar uzanır. Önündeki engelleri, basamakları ve zemin değişikliklerini bulur |
| Kılavuz baston | Daha kısadır, beline kadar uzanır. Kaldırım kenarı ve basamak aramak için kullanılır |
| Tanıtıcı baston | Başkalarına kişinin görme engelli olduğunu göstermek içindir; yol bulmak için değildir |
| Destek bastonu | Fiziksel denge sağlar ve aynı zamanda görme engelli olunduğunu gösterir |
| Çocuk bastonu | Uzun bastonun çocuklar için daha küçük ve hafif hâli |
Birleşik Krallık'ta beyaz baston görme engelli ama işitmesi normal bir kişiyi gösterir; üzerinde kırmızı şeritler varsa kişi hem görme hem işitme engellidir.
Uzun baston nasıl kullanılır
Uzun baston, yürürken önde, iki yana doğru bir yay çizerek sallanır; böylece bir sonraki adımın atılacağı yer önceden yoklanır. Bu teknik, İkinci Dünya Savaşı yıllarında, görme yetisini kaybeden askerlerin rehabilitasyonu için ABD'de Richard E. Hoover tarafından geliştirildi.
Bastonun ucu yerdeki dokuları da hisseder. Kaldırımlardaki sarı kabartmalı yollar, yani hissedilebilir yüzeyler, bastonla ve ayakla fark edilecek biçimde yapılır: çizgili olanlar yönü gösterir, noktalı olanlar dikkat edilmesi gereken bir yeri.
Bastonu kullanmak eğitim ister. Bu eğitime yönelim ve hareket (oryantasyon ve mobilite) eğitimi denir.
Beyaz bastonun tarihçesi
| Yıl | Ne oldu |
|---|---|
| 1921 | Bristol'da fotoğrafçı James Biggs, trafikte daha iyi görülmek için bastonunu beyaza boyar |
| 1931 | Fransa'da Guilly d'Herbemont ulusal bir beyaz baston hareketi başlatır; 7 Şubat 1931'de ilk iki beyaz baston bakanların önünde görme engellilere verilir |
| 1940'lar | Richard E. Hoover, ABD'de uzun baston tekniğini geliştirir |
| 1964 | ABD Kongresi 15 Ekim'i Beyaz Baston Güvenlik Günü ilan eder; ilk bildiriyi Başkan Lyndon Johnson yapar |
Kaynak: White cane (Vikipedi, İngilizce).
7-14 Ocak Beyaz Baston Görme Engelliler Haftası
Türkiye'de her yıl 7-14 Ocak tarihleri arası Beyaz Baston Görme Engelliler Haftası olarak anılır. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK) beyaz bastonu, görme engelli bireylerin güvenli ve bağımsız biçimde hareket etmesini sağlayan bir araç ve özgürlüğün simgesi olarak tanımlar (TİHEK basın açıklaması). Okullarda bu hafta göz sağlığının önemi ve görme engellilerin karşılaştığı sorunlar üzerine etkinlikler yapılır.
Hafta, braille'in de konuşulduğu bir dönemdir: ondan hemen önce, 4 Ocak, Louis Braille'in doğum günüdür ve Birleşmiş Milletler tarafından Dünya Braille Günü ilan edilmiştir. Hayatı için Louis Braille kimdir.
Bu hafta okulda ne yapılabilir
- Braille ile isim yazmak. Her öğrenci kendi adını Braille ile yazabilir; "baston" kelimesi ⠃⠁⠎⠞⠕⠝ diye yazılır. Braille çevirici ile denenebilir.
- Braille alfabesini tanımak. Altı noktalı hücre ve harfler Braille alfabesi sayfasında.
- Okulun ve sokağın hissedilebilir yüzeylerini incelemek. Sarı yolların üzerinde bir şey var mı, kesintiye uğruyor mu?
Sık sorulan sorular
Beyaz baston ne anlama gelir?
Kullanan kişinin görme engelli olduğunu gösterir. Aynı zamanda önündeki engelleri, basamakları ve kaldırım kenarlarını bulmaya yarayan bir hareket aracıdır.
Beyaz Baston Görme Engelliler Haftası ne zaman?
Türkiye'de her yıl 7-14 Ocak tarihleri arasında.
Beyaz baston ilk kez ne zaman kullanıldı?
1921'de Bristol'da fotoğrafçı James Biggs bastonunu beyaza boyadı. 1931'de Fransa'da Guilly d'Herbemont ulusal bir beyaz baston hareketi başlattı.
Kırmızı şeritli beyaz baston ne demektir?
Birleşik Krallık'ta, kullanan kişinin hem görme hem işitme engelli olduğunu gösterir.
Dünya Braille Günü ne zaman?
4 Ocak'ta, Louis Braille'in doğum gününde.