Książka w brajlu: jak wygląda i gdzie ją znaleźć
Książka w brajlu to książka, w której tekst jest wytłoczony wypukłymi punktami na grubym papierze, tak żeby można go było czytać palcami. Jest dużo większa niż wydanie w zwykłym druku: jedna powieść zajmuje zwykle kilka albo kilkanaście tomów. W Polsce książki brajlowskie wypożycza za darmo między innymi Dział Zbiorów dla Niewidomych w Warszawie, także wysyłkowo.
Najważniejsze fakty
- Komórka brajlowska ma stały rozmiar, bo musi zmieścić się pod opuszką palca, więc nie da się jej pomniejszyć jak czcionki.
- Wiersz brajlowski w podręczniku ma zwykle 40 znaków, a tom podręcznika dla starszych klas nie powinien przekraczać 60 kartek.
- Powieść „Ono” Doroty Terakowskiej zajmuje w brajlu 12 tomów.
- Dział Zbiorów dla Niewidomych Głównej Biblioteki Pracy i Zabezpieczenia Społecznego ma około 7 tysięcy tytułów w brajlu i wypożycza je bezpłatnie, na miejscu, pocztą i elektronicznie.
- Książka brajlowsko-drukowa łączy druk i brajl na jednej stronie, żeby niewidome dziecko i widzący rodzic mogli czytać razem.
Jak wygląda książka w brajlu
Tekst jest wytłoczony na grubym papierze, zwykle po obu stronach kartki. Punkty są wypukłe tylko z jednej strony, a druga strona kartki ma punkty przesunięte tak, żeby się nie nakładały. Każda litera to komórka z sześciu miejsc, a słowo „książka” zajmuje siedem komórek: ⠅⠎⠊⠡⠯⠅⠁.
Wymiary wynikają z dotyku. Zasady adaptacji podręczników rekomendowane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej (Paweł Wdówik, 2011) mówią o wierszach po 40 znaków i stronach nie większych niż A4. Dla pierwszej klasy wiersz skraca się do 33 znaków, a na stronie mieści się 10 wierszy tekstu. Dla trwałości i wygody tomy zaleca się łączyć spiralą, plastikową albo metalową.
Dlaczego ma tyle tomów
Bo komórki brajlowskiej nie da się zmniejszyć tak jak czcionki, a gruby papier z punktami zajmuje miejsce. Dlatego podręcznik dzieli się na tomy: według tych samych zasad tom nie powinien mieć więcej niż 30 kartek w pierwszej klasie, 50 w drugiej i trzeciej i 60 od czwartej.
Przykład z katalogu wydawnictwa, które drukuje książki w brajlu: powieść „Ono” Doroty Terakowskiej to 12 tomów, a „Ich trzecie oko” Marka Kalbarczyka, o niewidomych w Polsce XX wieku, 9 tomów (Wydawnictwo Trzecie Oko).
Gdzie w Polsce wypożyczyć książkę w brajlu
Duży zbiór ma Dział Zbiorów dla Niewidomych (DZdN) Głównej Biblioteki Pracy i Zabezpieczenia Społecznego, przy ul. Konwiktorskiej 7 w Warszawie. Według samej biblioteki ma około 7 tysięcy tytułów w brajlu, a także nuty i czasopisma brajlowskie oraz książki mówione. Książki wypożycza się:
- na miejscu, w siedzibie działu,
- wysyłkowo, przez Pocztę Polską, osobom niewidomym i słabowidzącym,
- elektronicznie, z dostępu zdalnego do zbiorów cyfrowych.
Zamówienia przyjmuje telefonicznie, mailem i pocztą; szczegóły są na dzdn.pl. Według regulaminu wypożyczeń wszystkie publikacje wypożycza się bezpłatnie, a paczki z książkami są zwolnione z opłat pocztowych. Dlatego wysyłkowo książki trafiają tylko do osób niewidomych i słabowidzących ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności.
Warto też zapytać w ośrodku szkolno-wychowawczym dla dzieci niewidomych w swoim regionie i w okręgu Polskiego Związku Niewidomych: często wiedzą, gdzie dany tytuł istnieje w brajlu.
Książka brajlowsko-drukowa: dla dzieci i rodziców
Książka brajlowsko-drukowa łączy zwykły druk i brajl. Jeden ze sposobów jej wykonania to wklejenie między strony przezroczystej folii z wydrukowanym brajlem: widać przez nią tekst i ilustracje, a palce czytają punkty (Wikipedia). Dzięki temu niewidome dziecko i widzący rodzic mogą czytać tę samą książkę razem, albo odwrotnie: niewidomy rodzic i widzące dziecko.
W książkach dla dzieci są też wypukłe ilustracje: kontury z punktów albo kolaże z materiałów o różnej fakturze.
Książki cyfrowe, czytane brajlem
Coraz więcej książek brajlowskich to pliki, nie papier. Monitor brajlowski podłączony do komputera albo telefonu pokazuje tekst książki elektronicznej w brajlu, wiersz po wierszu. Taki tom nic nie waży, a ten sam czytnik mieści całą bibliotekę.
Jeśli szukanej książki nie ma w brajlu
- Najpierw zapytaj w bibliotece. DZdN i podobne instytucje wiedzą, czy tytuł istnieje gdzieś w brajlu.
- W przypadku podręcznika porozmawiaj ze szkołą: podręczniki dla uczniów niewidomych przygotowuje się w brajlu według zasad MEN.
- Krótki tekst możesz zobaczyć w brajlu w naszym tłumaczu Braille’a. Do czegoś, na czym czytelnik będzie polegał, lepsza jest profesjonalna transkrypcja.
Najczęstsze pytania
Gdzie wypożyczyć książki w brajlu za darmo?
W Dziale Zbiorów dla Niewidomych Głównej Biblioteki Pracy i Zabezpieczenia Społecznego w Warszawie, który ma około 7 tysięcy tytułów w brajlu. Wypożyczanie jest bezpłatne, a paczki z książkami są zwolnione z opłat pocztowych, więc osoby niewidome i słabowidzące ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności mogą je zamawiać wysyłkowo.
Dlaczego książki w brajlu są takie duże?
Bo komórka brajlowska musi mieścić się pod opuszką palca i nie da się jej zmniejszyć, a punkty tłoczy się na grubym papierze. Dlatego jeden tytuł zajmuje kilka albo kilkanaście tomów.
Ile znaków mieści się w wierszu brajlowskim?
W podręcznikach zwykle 40. Dla pierwszej klasy zaleca się krótsze wiersze, po 33 znaki, i 10 wierszy tekstu na stronie.
Czy są książki w brajlu dla dzieci?
Tak. Są książki brajlowsko-drukowe, które łączą druk i brajl na jednej stronie, i książki z wypukłymi ilustracjami. Pomogą też alfabet do nauki: alfabet Braille’a z tabelą do druku.
Jak nauczyć się czytać książki w brajlu?
Od alfabetu, a potem regularnie, krótkimi sesjami, palcami. Jak zacząć, wyjaśniamy w artykule nauka brajla.