Helen Keller ve Braille: Nasıl Okudu, Nasıl Yazdı?
Evet, Helen Keller Braille okuyordu, hatta birden fazla Braille. Onun döneminde Amerika Birleşik Devletleri'nde birbiriyle yarışan birkaç kabartma nokta yazısı vardı ve o hepsini öğrenmişti. 1909'da yazdığı ve Amerikan okullarının hangi yazıyı seçeceğini etkileyen bir mektupta "Bütün sistemleri okurum" diyordu. American Foundation for the Blind'a (AFB) göre el yazmalarını bir Braille daktilosunda hazırlıyor, sonra normal bir daktiloda temize çekiyordu.
Aşağıda: okumayı nasıl öğrendiği, hangi Braille'i kullandığı, "noktaların savaşı"ndaki mektubu ve sonrası. Bilgiler ve alıntılar AFB'nin yayımladığı biyografiden ve noktaların savaşı tarihinden alınmıştır.
Kısaca
- Helen Keller 27 Haziran 1880'de Alabama'nın Tuscumbia kasabasında doğdu. Bir hastalık onu 19 aylıkken görme ve işitme engelli bıraktı.
- Öğretmeni Anne Sullivan 3 Mart 1887'de geldi ve ona kelimeleri avucuna harf harf yazarak öğretti.
- Birkaç kabartma yazıyı okuyordu: 1909'da "bütün sistemleri okurum" diye yazdı.
- Kitaplarını bir Braille daktilosunda yazıyor, sonra normal bir daktiloda temize çekiyordu.
- 1903'te otobiyografisi The Story of My Life yayımlandı; Türkçede Hayatımın Öyküsü adıyla bilinir.
- 1904'te Radcliffe College'dan mezun oldu: bu diplomayı alan ilk görme ve işitme engelli kişiydi.
- 1 Haziran 1968'de, 88 yaşına girmesine birkaç hafta kala öldü.
Dili nasıl öğrendi
AFB hikâyeyi şöyle anlatır. Perkins Körler Okulu mezunu, 20 yaşındaki Anne Sullivan, 3 Mart 1887'de Tuscumbia'ya geldi; Helen Keller bu tarihin hayatını değiştirdiğini söyleyecekti. Bir ay sonra, su pompasının başında Anne Sullivan, Helen'in bir elini suyun altına tuttu ve öbür eline "w-a-t-e-r" (su) kelimesini harf harf yazdı. İşaretler birden çocuğun zihninde anlam kazandı (AFB biyografisi, İngilizce).
Bu, parmak alfabesiydi: avuca dokunarak harf harf yazılan kelimeler. Braille sonra geldi, tek başına okumanın yolu olarak. 1890'da, 10 yaşındayken konuşmayı da öğrenmek istedi ve Anne Sullivan onu Boston'daki Horace Mann Sağırlar Okulu'nda Sarah Fuller'a götürdü.
Su pompası sahnesi, The Miracle Worker adlı oyunun ve 1962 tarihli filmin merkezindedir. Türkçede "su" kelimesi Braille ile ⠎⠥ diye yazılır.
Hangi Braille'i okuyordu
- yüzyılın sonunda ABD'de tek bir Braille yoktu. Görme engelliler için kitaplar birbiriyle yarışan sistemlerle basılıyordu: kabartma harfler (basılı harfleri taklit eden), New York Point, Amerikan Braille'i ve Louis Braille'in Fransızca aslından gelen İngiliz Braille'i. Her şeyi okuyabilmek için görme engelli bir okurun birkaçını öğrenmesi gerekiyordu. Helen Keller öğrendi.
Noktaların savaşı
Bu yazılar arasındaki rekabet o kadar sertti ki noktaların savaşı (War of the Dots) diye anıldı. 1909'da New York şehri, görme engelli çocuklar için açılacak yeni sınıflarda hangi yazının kullanılacağını seçerken Helen Keller eğitim kuruluna yazdı. AFB'nin Robert B. Irwin'in tarihinden aktardığı mektupta (AFB, War of the Dots) konuyla kendisi için değil, bütün sistemleri zaten okuduğu için, onun kadar şanslı olmayan pek çok görme engelli için ilgilendiğini anlatır.
Mektupta Amerikan Braille'ini savunur. New York Point ile basılan kitaplarda büyük harfler, kesme işaretleri ve kısa çizgiler çoğunlukla yazılmıyordu; ona göre bu, çocukların yazımına zarar veriyordu. İşaretlerin biçimi de farklıydı: New York Point'teki gibi üç nokta genişliğinde ve iki nokta yüksekliğindeki harfler parmağını, Braille'deki gibi iki nokta genişliğinde ve üç nokta yüksekliğindeki harflerden daha çok yoruyordu.
Bu son argüman Braille'in bütün mantığını özetler: iki nokta genişliğinde, üç nokta yüksekliğinde bir hücre parmak ucunun altına sığar. Bu, Louis Braille'in 1824 civarında Paris'te belirlediği hücredir; bkz. Louis Braille kimdir.
Savaş nasıl bitti
New York okulları için Braille'i seçti. Tartışma yirmi yıl daha sürdü; 19 Temmuz 1932'de Büyük Britanya ve ABD'deki görme engellilerin temsilcileri ortak bir yazı üzerinde anlaştı. Bunun mirasçısı, bugün İngilizce konuşulan ülkelerde kullanılan Unified English Braille'dir.
Yazmak: Braille daktilosu
Helen Keller her şeyden önce bir yazardı ve çok yazdı. AFB'ye göre el yazmalarını bir Braille daktilosunda hazırlıyor, gören okurlar için normal bir daktiloda temize çekiyordu. Bir Braille daktilosu, her nokta için bir tuş olmak üzere altı tuşla hücreleri basar.
Adı Türkçe Braille ile şöyle yazılır: ⠠⠓⠑⠇⠑⠝⠀⠠⠅⠑⠇⠇⠑⠗. Her adın önündeki işaret (6. nokta) büyük harf işaretidir.
Türkiye'de Helen Keller
Hayatımın Öyküsü Türkçede de okunan bir klasiktir. Helen Keller'in hikâyesinden esinlenen Hint filmi Black (2005), Türkiye'de Uğur Yücel'in Benim Dünyam (2013) filmiyle uyarlandı.
Braille'i kendin öğrenmek istersen Braille nasıl öğrenilir yazısından başlayabilirsin.
Sık sorulan sorular
Helen Keller Braille okuyor muydu?
Evet. Amerikan Braille'i ve New York Point dahil birkaç kabartma yazıyı okuyordu; 1909'da bütün sistemleri okuduğunu yazdı.
Helen Keller okumayı nasıl öğrendi?
Anne Sullivan 1887'den itibaren ona kelimeleri önce parmak alfabesiyle, avucuna harf harf yazarak öğretti. Sonra kabartma harfleri ve Braille'i parmaklarıyla okumaya başladı.
Helen Keller Braille ile yazıyor muydu?
Evet. El yazmalarını bir Braille daktilosunda hazırlıyor, gören okurlar için normal bir daktiloda temize çekiyordu.
Helen Keller'in kitabının adı nedir?
En bilinen kitabı 1903'te yayımlanan otobiyografisi The Story of My Life; Türkçede Hayatımın Öyküsü adıyla bilinir.
Braille'i kim icat etti?
Fransa'da, 1824 civarında Louis Braille. Bkz. Louis Braille kimdir.