اعداد در خط بریل: رقم‌ها چگونه نوشته می‌شوند
بریل برای رقم‌ها خانه‌های جداگانه ندارد. رقم‌ها با خانه‌های حرف‌های لاتین a تا j نوشته می‌شوند و پیش از عدد نشانهٔ عدد می‌آید، نقطه‌های ۳، ۴، ۵ و ۶ (⠼). این نشانه به خواننده می‌گوید که خانه‌های بعدی حرف نیستند، رقم‌اند: ⠼⠁⠙⠚⠉ یعنی ۱۴۰۳. همین قاعده در «بریل فارسی، درجهٔ ۱»، نظام ایران، هم هست، چنان‌که World Braille Usage (۲۰۱۳) آورده است.
به‌طور خلاصه
- رقم‌های ۱ تا ۹ خانه‌های حرف‌های لاتین a تا i هستند و صفر خانهٔ j.
- نشانهٔ عدد یک بار پیش از عدد نوشته می‌شود و برای همهٔ رقم‌های آن کافی است.
- رقم‌های فارسی، عربی و لاتین در بریل یک‌جور نوشته می‌شوند.
- بریل از چپ به راست خوانده می‌شود، پس عدد هم از چپ آغاز می‌شود، مانند عدد در چاپ.
رقم‌های ۰ تا ۹
| رقم | حرف لاتین | بریل |
|---|---|---|
| ۱ | a | ⠼⠁ |
| ۲ | b | ⠼⠃ |
| ۳ | c | ⠼⠉ |
| ۴ | d | ⠼⠙ |
| ۵ | e | ⠼⠑ |
| ۶ | f | ⠼⠋ |
| ۷ | g | ⠼⠛ |
| ۸ | h | ⠼⠓ |
| ۹ | i | ⠼⠊ |
| ۰ | j | ⠼⠚ |
ده رقم فقط از چهار نقطهٔ بالای خانه استفاده می‌کنند: ۱، ۲، ۴ و ۵. نقطه‌های ۳ و ۶ هرگز در آن‌ها نیستند.
چرا ۱ و الف یک خانه‌اند
در بریل فارسی چند حرف همان خانه‌های رقم‌ها را دارند: الف خانهٔ ۱ است (⠁)، ب خانهٔ ۲ (⠃)، چ خانهٔ ۳ (⠉)، د خانهٔ ۴ (⠙)، ی خانهٔ ۹ (⠊) و ج خانهٔ ۰ (⠚). همین است که نشانهٔ عدد را لازم می‌کند: ⠃⠙ واژهٔ «بد» است، اما ⠼⠃⠙ عدد ۲۴.
نشانهٔ عدد فقط یک بار
نشانهٔ عدد پیش از نخستین رقم می‌آید و تا پایان عدد کار می‌کند. عدد چهاررقمی پنج خانه دارد، نه هشت:
| عدد | بریل |
|---|---|
| ۷ | ⠼⠛ |
| ۴۰ | ⠼⠙⠚ |
| ۱۸۰۹ | ⠼⠁⠓⠚⠊ |
| ۲۰۲۶ | ⠼⠃⠚⠃⠋ |
فاصله عدد را تمام می‌کند. اگر عدد دیگری بیاید، نشانهٔ عدد دوباره نوشته می‌شود: «۳ کتاب و ۱۲ دفتر» به صورت ⠼⠉⠀⠅⠞⠁⠃⠀⠺⠀⠼⠁⠃⠀⠙⠋⠞⠗.
رقم‌های فارسی، عربی و لاتین
در چاپ، ۴ فارسی (۴)، ٤ عربی و 4 لاتین سه شکل دارند. در بریل یک خانه‌اند، چون بریل رقم را می‌نویسد، نه شکلش را: ⠼⠙. مترجم بریل هر سه را می‌پذیرد و بریل را به رقم‌های فارسی برمی‌گرداند.
ممیز
World Braille Usage برای ممیز فارسی (٫) خانه‌ای نمی‌آورد. Braillito، مانند جدول فارسی liblouis، آن را با نقطهٔ ۲ درون عدد می‌نویسد، بی‌آنکه نشانهٔ عدد تکرار شود: ۲٫۵ به صورت ⠼⠃⠂⠑.
علامت‌های حساب
به گزارش World Braille Usage، ریاضی در ایران «نظام ریاضی بریل ۲۰۰۵» را دارد. در Braillito هر علامت حساب با نقطهٔ ۵ پیش از علامت نوشته می‌شود:
| علامت | نام | بریل |
|---|---|---|
| + | به‌علاوه | ⠐⠖ |
| − | منها | ⠐⠤ |
| × | ضرب | ⠐⠦ |
| ÷ | تقسیم | ⠐⠌ |
| = | مساوی | ⠐⠶ |
پس «۳ + ۴ = ۷» به صورت ⠼⠉⠀⠐⠖⠀⠼⠙⠀⠐⠶⠀⠼⠛ نوشته می‌شود. ریاضی پیشرفته‌تر، مانند کسر، توان و رادیکال، قواعد خودش را دارد که اینجا نیامده است.
پرسش‌های رایج
چرا رقم‌ها خانه‌های خودشان را ندارند؟
خانهٔ شش‌نقطه‌ای فقط ۶۴ ترکیب دارد، با خانهٔ خالی، و حرف‌ها و نشانه‌ها بیشترشان را می‌گیرند. لویی بریل به جای ده خانهٔ تازه، یک نشانهٔ تغییر حالت گذاشت: خانه‌ای که خوانده نمی‌شود، بلکه می‌گوید خانه‌های بعدی چگونه خوانده شوند. زبان‌هایی که بعدها بریل را گرفتند، از جمله فارسی، همین را نگه داشتند.
صفر چگونه نوشته می‌شود؟
با خانهٔ j، نقطه‌های ۲، ۴ و ۵، پس از نشانهٔ عدد: ⠼⠚.
سال ۱۴۰۳ در بریل چگونه نوشته می‌شود؟
با نشانهٔ عدد و چهار رقم: ⠼⠁⠙⠚⠉. سال میلادی هم همین‌طور: ۲۰۲۶ به صورت ⠼⠃⠚⠃⠋.
کجا می‌توانم تمرین کنم؟
مترجم بریل هر عددی را با نقطه‌های هر خانه نشان می‌دهد، و جدول رقم‌ها در جدول خط بریل فارسی آمده است.