Namba katika breli: jinsi ya kuandika 0 hadi 9
Breli haina seli maalum za tarakimu. Namba huandikwa kwa seli za herufi a hadi j, na mbele yake huwekwa alama ya nambari, nukta 3, 4, 5 na 6 (⠼). Alama hii humwambia msomaji kwamba seli zinazofuata ni tarakimu, si herufi: ⠼⠁⠊⠋⠉ ina maana 1963. Kanuni hii ipo katika daraja la 1 la Kenya Swahili Braille Code (2022).
Kwa ufupi
- Tarakimu 1 hadi 9 ni seli za herufi a hadi i, na sifuri ni herufi j.
- Alama ya nambari huandikwa mara moja tu kabla ya namba na hutumika kwa tarakimu zake zote.
- Herufi a hadi j inayofuata namba moja kwa moja hutanguliwa na alama ya herufi, nukta 5 na 6.
- Msimbo wa 2022 hauelezi desimali wala hisabati; hapa tunafuata jedwali la liblouis lililotengenezwa kutokana na msimbo huo huo.
Tarakimu 0 hadi 9
| Tarakimu | Herufi | Breli |
|---|---|---|
| 1 | a | ⠼⠁ |
| 2 | b | ⠼⠃ |
| 3 | c | ⠼⠉ |
| 4 | d | ⠼⠙ |
| 5 | e | ⠼⠑ |
| 6 | f | ⠼⠋ |
| 7 | g | ⠼⠛ |
| 8 | h | ⠼⠓ |
| 9 | i | ⠼⠊ |
| 0 | j | ⠼⠚ |
Tarakimu kumi hutumia nukta nne za juu tu za seli: 1, 2, 4 na 5. Nukta 3 na 6 hazitumiki kamwe.
Alama ya nambari mara moja tu
Alama ya nambari huja kabla ya tarakimu ya kwanza na hutumika hadi mwisho wa namba. Namba ya tarakimu nne ina seli tano, si nane:
| Namba | Breli |
|---|---|
| 7 | ⠼⠛ |
| 25 | ⠼⠃⠑ |
| 1963 | ⠼⠁⠊⠋⠉ |
| 2022 | ⠼⠃⠚⠃⠃ |
Nafasi humaliza namba. Namba inayofuata hupata alama ya nambari tena: “Watoto 3” huandikwa ⠠⠺⠁⠞⠕⠞⠕⠀⠼⠉.
Shilingi, desimali na maelfu
Katika jedwali la liblouis, nukta ya desimali na mkato wa maelfu vyote ni nukta 2, ndani ya namba:
| Maandishi | Breli |
|---|---|
| 3.5 | ⠼⠉⠂⠑ |
| 1,000 | ⠼⠁⠂⠚⠚⠚ |
| Sh. 1,000 | ⠠⠎⠓⠲⠀⠼⠁⠂⠚⠚⠚ |
Saa, tarehe na simu
| Maandishi | Breli | Maelezo |
|---|---|---|
| 12:30 | ⠼⠁⠃⠼⠉⠚ | Nukta mbili ndani ya saa huandikwa kama alama mpya ya nambari |
| 25/8/2022 | ⠼⠃⠑⠸⠌⠼⠓⠸⠌⠼⠃⠚⠃⠃ | Mkwaju humaliza namba; kila sehemu ina alama yake ya nambari |
| 0722-123456 | ⠼⠚⠛⠃⠃⠤⠁⠃⠉⠙⠑⠋ | Kistari ndani ya namba hakimalizi namba |
Herufi baada ya namba
Kwa sababu herufi a hadi j ni tarakimu pia, herufi ndogo a hadi j inayofuata namba moja kwa moja hutanguliwa na alama ya herufi, nukta 5 na 6 (⠰): “2a” huandikwa ⠼⠃⠰⠁, si 21.
Hisabati
Katika jedwali la liblouis, kila alama ya hesabu ina nafasi kabla yake na nukta 5 na 6 mbele ya alama, bila nafasi baada yake:
| Alama | Jina | Breli |
|---|---|---|
| + | jumlisha | ⠰⠖ |
| − | toa | ⠰⠤ |
| × | zidisha | ⠰⠦ |
| ÷ | gawanya | ⠰⠲ |
| = | sawa na | ⠰⠶ |
Kwa hiyo “10 × 5 = 50” huandikwa ⠼⠁⠚⠀⠰⠦⠼⠑⠀⠰⠶⠼⠑⠚. Asilimia huandikwa baada ya nafasi kwa nukta 2 na 5 pamoja na p: 75% huandikwa ⠼⠛⠑⠀⠒⠏.
Maswali ya mara kwa mara
Kwa nini tarakimu hazina seli zake?
Seli ya nukta sita ina michanganyiko 64 tu, ikiwemo seli tupu, na herufi na alama hutumia mingi yake. Louis Braille alitatua tatizo hilo kwa alama ya kubadilisha hali: seli isiyosomwa, bali hubadilisha jinsi seli zinazofuata zinavyosomwa.
Sifuri huandikwaje?
Kwa seli ya herufi j, nukta 2, 4 na 5, baada ya alama ya nambari: ⠼⠚.
Naweza kufanya mazoezi wapi?
Mtafsiri wa breli huonyesha kila namba pamoja na nukta za kila seli, na jedwali la tarakimu liko katika alfabeti ya breli ya Kiswahili.