Kenya Swahili Braille Code · Jedwali la bure
Alfabeti ya breli ya Kiswahili: herufi, nambari na alama
Breli huandika kila herufi kwa nukta zilizoinuka katika seli ya nukta sita, safu mbili za nukta tatu. Nukta huhesabiwa 1, 2 na 3 kutoka juu kwenda chini katika safu ya kushoto, na 4, 5 na 6 katika safu ya kulia. Breli ya Kiswahili, inayoitwa pia nukta nundu, hutumia herufi 24 za alfabeti ya Kiswahili.
Ukurasa huu unafuata daraja la 1 la Kenya Swahili Braille Code (2022). Kila seli ni breli ya Unicode na inaweza kunakiliwa. Kwa maandishi yako mwenyewe, tumia mtafsiri wa breli.
Herufi 24
| Herufi | Breli | Nukta |
|---|---|---|
| a | ⠁ | 1 |
| b | ⠃ | 1-2 |
| c | ⠉ | 1-4 |
| d | ⠙ | 1-4-5 |
| e | ⠑ | 1-5 |
| f | ⠋ | 1-2-4 |
| g | ⠛ | 1-2-4-5 |
| h | ⠓ | 1-2-5 |
| i | ⠊ | 2-4 |
| j | ⠚ | 2-4-5 |
| k | ⠅ | 1-3 |
| l | ⠇ | 1-2-3 |
| m | ⠍ | 1-3-4 |
| n | ⠝ | 1-3-4-5 |
| o | ⠕ | 1-3-5 |
| p | ⠏ | 1-2-3-4 |
| r | ⠗ | 1-2-3-5 |
| s | ⠎ | 2-3-4 |
| t | ⠞ | 2-3-4-5 |
| u | ⠥ | 1-3-6 |
| v | ⠧ | 1-2-3-6 |
| w | ⠺ | 2-4-5-6 |
| y | ⠽ | 1-3-4-5-6 |
| z | ⠵ | 1-3-5-6 |
Herufi kumi za kwanza, a hadi j, hutumia nukta nne za juu tu: 1, 2, 4 na 5. Herufi k hadi t ni hizo hizo zikiongezewa nukta 3: k ni a pamoja na nukta 3 (⠅). Herufi u, v, y na z huongeza nukta 3 na 6, na w ina seli yake (⠺, nukta 2, 4, 5 na 6).
Herufi kubwa na alama ya herufi
- Herufi kubwa moja hutanguliwa na alama ya herufi kubwa, nukta 6: “Kenya” huandikwa ⠠⠅⠑⠝⠽⠁.
- Neno moja au mawili yenye herufi kubwa zote hutanguliwa na alama mbili: “KENYA” huandikwa ⠠⠠⠅⠑⠝⠽⠁.
- Maneno matatu au zaidi hutanguliwa na alama tatu na kufungwa kwa nukta 6 na 3: “JAMHURI YA KENYA” huandikwa ⠠⠠⠠⠚⠁⠍⠓⠥⠗⠊ ⠽⠁ ⠅⠑⠝⠽⠁⠠⠄.
- Herufi iliyosimama peke yake hutanguliwa na alama ya herufi, nukta 5 na 6: “a)” huandikwa ⠰⠁⠶.
Nambari
Nambari hutumia alama ya nambari, nukta 3, 4, 5 na 6, ikifuatwa na seli za herufi a hadi j. Alama ya nambari huandikwa mara moja tu kabla ya tarakimu ya kwanza.
| Tarakimu | Breli | Nukta |
|---|---|---|
| 1 | ⠼⠁ | 3-4-5-6 1 |
| 2 | ⠼⠃ | 3-4-5-6 1-2 |
| 3 | ⠼⠉ | 3-4-5-6 1-4 |
| 4 | ⠼⠙ | 3-4-5-6 1-4-5 |
| 5 | ⠼⠑ | 3-4-5-6 1-5 |
| 6 | ⠼⠋ | 3-4-5-6 1-2-4 |
| 7 | ⠼⠛ | 3-4-5-6 1-2-4-5 |
| 8 | ⠼⠓ | 3-4-5-6 1-2-5 |
| 9 | ⠼⠊ | 3-4-5-6 2-4 |
| 0 | ⠼⠚ | 3-4-5-6 2-4-5 |
Alama za uakifishaji
Alama ya kuuliza na alama ya kufungua nukuu ni seli moja (nukta 2, 3 na 6); mahali ilipo huonyesha ni ipi. Mabano ya kufungua na ya kufunga pia ni seli moja.
| Alama | Jina | Breli | Nukta |
|---|---|---|---|
| . | nukta | ⠲ | 2-5-6 |
| , | mkato | ⠂ | 2 |
| : | nukta mbili | ⠒ | 2-5 |
| ; | nukta mkato | ⠆ | 2-3 |
| ? | alama ya kuuliza | ⠦ | 2-3-6 |
| ! | alama ya mshangao | ⠖ | 2-3-5 |
| “ | alama za kunukuu (kufungua) | ⠦ | 2-3-6 |
| ” | alama za kunukuu (kufunga) | ⠴ | 3-5-6 |
| ( ) | mabano (kufungua na kufunga) | ⠶ | 2-3-5-6 |
| - | kistari kifupi | ⠤ | 3-6 |
| — | kistari kirefu | ⠤⠤⠤ | 3-6 3-6 3-6 |
| / | mkwaju | ⠸⠌ | 4-5-6 3-4 |
| ' | ritifaa | ⠄ | 3 |
Maswali ya mara kwa mara
Breli ya Kiswahili ina herufi ngapi?
Herufi 24, kama alfabeti ya Kiswahili: a hadi z bila q na x. Kila herufi ina seli yake. Sauti kama ch, sh, ng na ny huandikwa kwa herufi mbili katika daraja la 1.
Nukta nundu ni nini?
Nukta nundu ni jina jingine la breli, linalotumika hasa Tanzania: maandishi ya nukta zilizoinuka yanayosomwa kwa vidole. Nchini Kenya jina linalotumika zaidi ni breli.
Nambari huandikwaje kwa breli?
Kwa alama ya nambari (nukta 3, 4, 5 na 6) ikifuatwa na seli za herufi a hadi j, zinazomaanisha 1 hadi 0. Alama ya nambari huandikwa mara moja tu kabla ya tarakimu ya kwanza: 2022 huandikwa ⠼⠃⠚⠃⠃. Soma zaidi katika namba katika breli.
Alama ya herufi ni nini?
Ni nukta 5 na 6 kabla ya herufi iliyosimama peke yake, kwa mfano kuorodhesha vifungu au kumtaja mtu kwa herufi moja: “a)” huandikwa ⠰⠁⠶. Herufi u haihitaji, kwa sababu ni neno.
Nani aliweka sheria za breli ya Kiswahili nchini Kenya?
Kenya Swahili Braille Code ilikubaliwa katika warsha ya wadau tarehe 25 Agosti 2022, ikihusisha Wizara ya Elimu, Taasisi ya Ukuzaji Mitaala Kenya (KICD), Taasisi ya Wasioona Kenya na wengine. Inatokana na mwongozo wa KICD «Mwongozo wa Breli ya Kiswahili».
Kutoka jedwali hadi kusoma
Jedwali ni la kuangalia. Kusoma breli kwa vidole huja kwa mazoezi
Pakua Braillito kutoka duka lako la programu. Angalia bei ya nchi yako kwenye ukurasa wa duka kabla ya kuthibitisha chochote.
Lugha 38 · Na VoiceOver na TalkBack · Tuzo ya kwanza ya kitaifa ya ufikivu nchini Peru